De Capitulatie
Nederlandse capitulatie
De Nederlandse capitulatie vond plaats op 15 mei 1940. Na het bombardement op Rotterdam en het dreigement om ook andere Nederlandse steden te bombarderen besloot de legerleiding te capituleren. De Nederlandse opperbevelhebber, generaal Henri Winkelman ondertekende de capitulatie, met uitzondering van Zeeland, in Rijsoord. In Zeeland werd doorgevochten tot 17 mei 1940. De Nederlandse militairen worden beschouwd als krijgsgevangenen en afgevoerd naar Duitsland. Vanaf 9 juni 1940 keren ze terug naar bezet Nederland.
De ondertekening gebeurde in een eenvoudige christelijke school aan de Rijksstraatweg. Dit gebouw kreeg na de oorlog de naam Johannes Postschool en is tegenwoordig een museum. Voor het gebouw staat een monument dat herinnert aan deze gebeurtenis, met een waarschuwing over het belang van een goede verdediging voor de vrijheid van een land.
Het begin van de oorlog in Nederland
Op 10 mei 1940 begon de Duitse aanval op Nederland. Ondanks de hoop om neutraal te blijven, werd het land toch binnengevallen door nazi-Duitsland. Het Nederlandse leger bood weerstand en wist de Duitse opmars op sommige plekken te vertragen, maar was uiteindelijk niet sterk genoeg om de aanval langdurig tegen te houden.
Gebeurtenissen in Rijsoord tijdens de eerste dagen
Al snel kreeg Rijsoord een rol in de oorlog. Op de tweede dag van de strijd namen Duitse troepen een herberg in het dorp in gebruik als hoofdkwartier. Ook de school waarin later de capitulatie zou plaatsvinden, werd door hen bezet.
Er waren plannen om de herberg als noodhospitaal te gebruiken, maar doordat de Duitsers het gebouw in beslag namen, konden die plannen niet doorgaan. Hierdoor werd de invloed van de bezetter in het dorp al vroeg zichtbaar.
Het bombardement op Rotterdam
Een cruciaal moment in de strijd was het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940. Terwijl er nog onderhandelingen gaande waren over een mogelijke overgave, voerden de Duitsers een verwoestende luchtaanval uit op de stad.
De gevolgen waren enorm: grote delen van Rotterdam werden verwoest en er ontstonden grote branden. Vanuit Rijsoord waren de rookwolken en vlammen duidelijk zichtbaar. Zelfs verbrande papieren dwarrelden neer in de omgeving. Dit maakte diepe indruk op de inwoners.
De vernietiging van Rotterdam gaf uiteindelijk de doorslag. De Nederlandse leiding besloot dat verder verzet alleen maar tot meer slachtoffers en verwoesting zou leiden, en koos daarom voor capitulatie.
Restanten van gebouwen na het Duitse bombardement van 14 mei 1940. Overzicht vanaf het Erasmushuis: C & A winkel op de hoek van de Hoogstraat en Korte Hoogstraat. Verder de Sint-Laurenskerk, mei 1940
De ondertekening van de capitulatie
Op 15 mei 1940 werd generaal Winkelman naar Rijsoord gebracht. Aanvankelijk wist hij niet precies waar hij heen moest. Hij arriveerde onder begeleiding van Duitse officieren bij de school waar de capitulatie zou plaatsvinden.
Bij aankomst waren er Duitse militairen, fotografen en ook nieuwsgierige burgers aanwezig. Binnen werd hij ontvangen door de Duitse generaal Georg von Küchler.
De voorwaarden voor de overgave lagen grotendeels al vast. Er werd weinig onderhandeld, al maakte Winkelman bezwaar tegen enkele onderdelen van het document. Na enige aanpassingen ging hij uiteindelijk akkoord.
Rond 10 uur ’s ochtends werd de capitulatie officieel ondertekend. Daarmee kwam een einde aan de georganiseerde strijd van het Nederlandse leger tegen Duitsland.
Een belangrijk detail is dat deze capitulatie niet gold voor de provincie Zeeland, waar op dat moment nog Franse troepen aanwezig waren en de strijd nog enkele dagen doorging.
De situatie na de overgave
Na de ondertekening vertrok Winkelman weer. De capitulatie werd vervolgens doorgegeven aan andere Duitse legeronderdelen. Nederland kwam onder Duitse bezetting te staan, een periode die ongeveer vijf jaar zou duren.
De Nederlandse regering en het koningshuis weken uit naar Londen om van daaruit de strijd voort te zetten. In de korte maar hevige strijd van mei 1940 waren al veel slachtoffers gevallen.
Reacties van ooggetuigen
Voor de inwoners van Rijsoord was het op dat moment niet volledig duidelijk hoe belangrijk de gebeurtenis was. Sommige mensen dachten dat het slechts om overleg ging en beseften niet dat hier de overgave van heel Nederland werd getekend.
Later werd de gebeurtenis door Duitse propaganda extra benadrukt en groter voorgesteld.
Het museum en herinnering
De voormalige school is tegenwoordig ingericht als museum. Daar wordt de situatie van 15 mei 1940 zo nauwkeurig mogelijk nagebootst. Bezoekers kunnen zien hoe het lokaal eruitzag tijdens de ondertekening van de capitulatie.
Hoewel deze gebeurtenis historisch belangrijk is, kreeg ze lange tijd minder aandacht dan de Duitse overgave in 1945 in Wageningen.
Tegenwoordig wordt de capitulatie in Rijsoord jaarlijks herdacht rond 15 mei, zodat dit belangrijke moment in de Nederlandse geschiedenis niet wordt vergeten.
