Zippo-aanstekers tijdens oorlogstijd:
meer dan alleen een vlam
Stel je een Amerikaanse soldaat voor, ergens in Europa of in de Pacific. In zijn uniformzak zit een klein metalen doosje.
Geen wapen. Geen medaille. Geen officiële uitrusting die zijn rang of functie laat zien. Gewoon een aansteker.
Maar voor veel soldaten was deze Zippo veel meer dan dat.
Het was een praktisch hulpmiddel, een persoonlijk bezit en soms misschien wel een klein stukje thuis. Een voorwerp dat in een jaszak meeging naar het front, dat in de modder terechtkwam, dat werd gebruikt bij regen en wind en dat na een lange dag opnieuw tevoorschijn werd gehaald om een sigaret aan te steken.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg de Zippo-aansteker een uiterlijk dat vandaag de dag direct herkenbaar is: zwart, ruw en gerimpeld. De Black Crackle Zippo was geboren uit de noodzaak van oorlog.
Pearl Harbor verandert alles
Op 7 december 1941 viel Japan de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor op Hawaï aan. De volgende dag verklaarden de Verenigde Staten Japan de oorlog. Amerika was officieel betrokken bij de Tweede Wereldoorlog.
De gevolgen waren enorm. Niet alleen voor de miljoenen mannen en vrouwen die naar het front werden gestuurd, maar ook voor de Amerikaanse industrie. Fabrieken die voorheen consumentenproducten maakten, werden omgebouwd of aangepast om de enorme oorlogsinspanning te ondersteunen.
Ook in Bradford, Pennsylvania, veranderde de situatie ingrijpend.
Hier produceerde de Zippo Manufacturing Company sinds de jaren dertig de karakteristieke windbestendige aanstekers van George G. Blaisdell. Voor de oorlog waren deze aanstekers meestal voorzien van een fraaie chromen of vernikkelde afwerking. Maar tijdens de oorlog veranderde de beschikbaarheid van grondstoffen drastisch.
Messing en andere hoogwaardige metalen waren nodig voor de oorlogsindustrie. Zippo moest daarom op zoek naar alternatieven.
De oplossing was staal.
Maar staal had een nadeel. Het was gevoelig voor corrosie en was bovendien moeilijker een mooie, duurzame afwerking te geven onder de omstandigheden van de oorlog. Zippo koos daarom voor een eenvoudige maar doeltreffende oplossing: de stalen behuizingen werden voorzien van een dikke zwarte coating die vervolgens door verhitting werd uitgehard.
Het resultaat was opvallend.
De coating kreeg een ruwe, gerimpelde structuur die eruitzag alsof het oppervlak was gebarsten. De afwerking werd later bekend als de Black Crackle Finish.
Wat begon als een praktische oplossing voor een tekort aan materialen, zou uitgroeien tot een van de meest herkenbare Zippo-afwerkingen uit de geschiedenis.
Van fabriek naar front
Vanaf 1942 richtte Zippo zijn productie volledig op de Amerikaanse strijdkrachten. De aanstekers werden via militaire distributiekanalen beschikbaar gesteld aan Amerikaanse militairen overzee. Via onder andere Post Exchanges en Ship's Stores vonden de Zippo's hun weg naar de mannen en vrouwen die ver van huis waren.
Voor Zippo betekende dit een enorme verandering.
De kleine fabriek in Bradford produceerde nu aanstekers die uiteindelijk duizenden kilometers verderop zouden belanden. In Europa, Noord-Afrika en de Pacific werden Zippo's onderdeel van het dagelijks leven van Amerikaanse militairen.
En juist daar bewees de aansteker zijn waarde.
De windbestendige constructie maakte de Zippo bijzonder geschikt voor gebruik onder moeilijke omstandigheden. Regen, kou en wind konden het aansteken lastig maken, maar de vlam van een Zippo kon opnieuw worden aangestoken zolang er brandstof beschikbaar was.
Voor een soldaat was dat praktisch.
Maar het was ook persoonlijk.
Een Zippo paste gemakkelijk in een broekzak of jaszak. Hij ging mee tijdens marsen, op transporten en naar militaire bases. Soms werd hij gebruikt om een sigaret aan te steken. Soms om een kaars of een kampvuur te ontsteken. En soms was hij simpelweg een vertrouwd voorwerp dat altijd binnen handbereik was.
Een klein stukje metaal dat de eigenaar eraan herinnerde dat er nog een wereld bestond buiten de oorlog.
De soldaat maakt zijn Zippo persoonlijk
De zwarte Black Crackle-coating kreeg tijdens de oorlog nog een bijzondere functie.
Soldaten begonnen hun aanstekers te personaliseren.
Een naam. Een datum. Een plaats. De naam van een geliefde. Een regiment. Een korte boodschap.
Met een scherp voorwerp werd de zwarte coating bewerkt, waardoor het onderliggende metaal zichtbaar werd. Iedere kras vertelde een verhaal.
Een Zippo met de naam van een soldaat kon misschien duizenden kilometers van huis worden gedragen. Een datum kon herinneren aan de dag waarop iemand in dienst ging, aan een landing of aan een gebeurtenis die nooit vergeten mocht worden.
Daardoor zijn sommige Black Crackle Zippo's tegenwoordig meer dan verzamelobjecten. Ze zijn kleine historische documenten.
De aansteker zelf vertelt misschien weinig.
Maar de gravure kan alles veranderen.
Ernie Pyle en de Zippo van de G.I.
Een van de bekendste Amerikaanse oorlogscorrespondenten uit de Tweede Wereldoorlog was Ernie Pyle. Hij schreef voor Scripps-Howard en werd beroemd door zijn persoonlijke verhalen over het leven van gewone Amerikaanse soldaten.
Pyle schreef niet alleen over veldslagen. Hij beschreef vooral de mensen die de oorlog moesten voeren. De vermoeide soldaat in de modder. De man die verlangde naar huis. De kameraad die naast hem stond.
Zijn verhalen maakten hem populair onder Amerikaanse militairen.
Ook Zippo en George G. Blaisdell zagen de waarde van de relatie tussen de aansteker en de Amerikaanse soldaat. Zippo-aanstekers werden onderdeel van het militaire leven en groeiden uit tot een symbool van betrouwbaarheid en kameraadschap.
Pyle zelf kwam op 18 april 1945 om het leven op het Japanse eiland Ie Shima tijdens de Slag om Okinawa. Hij werd getroffen door mitrailleurvuur.
Zijn dood kwam slechts enkele weken voor het einde van de oorlog in Europa en maakte diepe indruk in Amerika.
In de geschiedenis van Zippo zijn speciale aanstekers bekend die in verband worden gebracht met de nagedachtenis aan Ernie Pyle. Deze exemplaren zijn vandaag de dag bijzonder gewild onder verzamelaars en behoren tot de meest bijzondere Zippo's uit de oorlogsjaren.
Een miljoenenproductie
De oorlog veranderde niet alleen het uiterlijk van de Zippo. Ook de productie nam enorm toe.
De vraag vanuit de Amerikaanse strijdkrachten was vele malen groter dan de oorspronkelijke civiele markt ooit had kunnen zijn. Grote aantallen aanstekers werden geproduceerd en via militaire kanalen verspreid.
De Black Crackle Zippo werd daarmee een vertrouwd gezicht onder Amerikaanse militairen.
En terwijl de soldaten over de wereld werden verspreid, reisde de naam Zippo met hen mee.
Van de stranden van Normandië tot de eilanden in de Stille Oceaan. Van militaire bases tot schepen en veldhospitalen. Overal waar Amerikaanse militairen kwamen, konden Zippo-aanstekers worden gevonden.
De aansteker was klein.
De impact was groot.
Van oorlogsmateriaal naar icoon
Toen de oorlog in 1945 ten einde kwam, veranderde ook de wereld van Zippo opnieuw. De productie kon zich weer langzaam richten op de civiele markt.
Maar het merk was inmiddels veranderd.
De oorlog had Zippo een reputatie gegeven die geen reclamecampagne had kunnen evenaren. Miljoenen militairen hadden de aanstekers gebruikt en meegenomen. Sommigen brachten hun Zippo mee terug naar huis. Anderen verloren hem onderweg. Weer andere exemplaren bleven achter op slagvelden, in legerkampen of in de zakken van soldaten die nooit meer thuiskwamen.
Elke overgebleven Black Crackle Zippo draagt daardoor een stukje van die geschiedenis met zich mee.
Misschien is het een eenvoudig exemplaar zonder gravure.
Misschien staat er een naam in gekrast.
Misschien een datum.
Of misschien alleen de sporen van bijna tachtig jaar gebruik.
Maar wanneer je een Black Crackle Zippo uit de oorlogsjaren in je hand houdt, houd je niet zomaar een oude aansteker vast.
Je houdt een voorwerp vast dat werd gemaakt in een tijd waarin de Amerikaanse industrie volledig in dienst stond van de oorlog. Een voorwerp dat met militairen de wereld over reisde. Een voorwerp dat in de zak van een soldaat zat tijdens een van de meest ingrijpende periodes uit de moderne geschiedenis.
De zwarte, gerimpelde afwerking die ooit ontstond uit schaarste en noodzaak, is vandaag de dag juist een van de meest herkenbare kenmerken van de oorlogszippo.
De Black Crackle Zippo was geboren uit de oorlog.
Maar zijn verhaal bleef bestaan, lang nadat de oorlog voorbij was.
De beroemde oorlogscorrespondent schreef columns voor de krantengroep Scripps-Howard en had de gewoonte om iedere soldaat die hij interviewde een Zippo-aansteker cadeau te doen. Hij schreef hierover een brief aan George G. Blaisdell, waarin hij meldde dat de Amerikaanse soldaten veel vertrouwen hadden in het bezit van een betrouwbare aansteker.
De heer Blaisdell begon vervolgens maandelijks ongeveer 50 tot 100 Zippo-aanstekers gratis naar hem op te sturen. Op deze manier kon hij zijn product promoten, waarbij Pyle de aanstekers door middel van een loterij onder de Amerikaanse soldaten verdeelde.
Kort daarna werd de volledige productie van Zippo-aanstekers door de Amerikaanse overheid opgeëist voor gebruik door de Amerikaanse strijdkrachten in het buitenland. De aanstekers werden via militaire postkantines (Post Exchanges) en scheepswinkels (Ship's Stores) verspreid. De verkoop aan burgers werd stopgezet. Dit werd van 1942 tot eind 1945 ook vermeld in landelijke krantenadvertenties.
Wat betreft de productie van Zippo-aanstekers nam de productieomvang explosief toe. Het Army Quartermaster Corps, de bevoorradingsdienst van het Amerikaanse leger, plaatste bestellingen van 500.000 en 1.000.000 Zippo-aanstekers per keer. Het had tien jaar geduurd om de mijlpaal van één miljoen geproduceerde Zippo-aanstekers te bereiken; in 1942 werd deze mijlpaal bereikt. In de daaropvolgende vijf jaar was dit aantal vertienvoudigd.
Waarschijnlijk behoren de meest waardevolle exemplaren onder de miljoenen zwarte Black Crackle Zippo-aanstekers die tussen 1942 en 1945 werden geproduceerd, tot de exemplaren die werden gemaakt ter nagedachtenis aan Ernie Pyle.
Toen George G. Blaisdell op 18 april 1945 hoorde dat zijn vriend Ernie Pyle in de Stille Zuidzee was omgekomen, stuurde hij onmiddellijk ongeveer 600 speciaal gegraveerde Zippo-aanstekers naar de kapitein van de USS Cabot. Dit was het schip waarop Ernie Pyle de laatste maanden van zijn leven had doorgebracht. De speciaal gegraveerde aanstekers waren bedoeld als geschenk voor de bemanning.
Andere fabrikanten
Daarnaast waren er meer aanstekermakers, die aanstekers maakten in de stijl van ZIPPO. Eén van die makers is PARK, de naam staat dan op de windvanger. Een andere producent was Berkeley.
PARK heeft twee rijtjes met drie gaatjes in de windvanger, Berkely heeft er drie-twee-drie. Alle aanstekers lijken uiterlijk op elkaar, in de regel met een ruw donker uiterlijk.
